وضع صور ر . ك : وضع هيئات وضع ضماير چگونگى وضع ضماير براى معانى ضماير براى دلالت بر معانى خارجى در هنگام اشاره و تخاطب وضع شده است . در كتاب « محاضرات فى علم الاصول » آمده است : « ان اسماء الاشارة و الضمائر و نحوهما وضعت للدلالة على قصد تفهيم معانيها خارجا عند الاشارة و التخاطب لا مطلقا فلا يمكن ابراز تفهيم تلك المعانى بدون الاقتران بالاشارة و التخاطب » . « 1 » ديدگاه‌هاى ديگرى نيز درباره وضع ضماير وجود دارد ؛ از جمله : أ ) برخى معتقدند ضماير براى ايجاد ، وضع شده است ؛ ضماير غايب براى ايجاد اشاره و ضماير مخاطب براى ايجاد خطاب ؛ « 2 » ب ) برخى ديگر معتقدند ضماير غايب بر اشاره ، دلالت نمىكند ؛ اما ضمير مخاطب بر نوعى اشاره دلالت مىكند . « 3 » در چگونگى وضع ضماير نيز ميان اصولىها اختلاف است : 1 . مشهور اصولىها معتقدند در ضماير ، وضع عام و موضوع له عام است ؛ 2 . برخى ديگر از جمله مرحوم « آخوند خراسانى » معتقدند در ضماير ، وضع عام و موضوع له خاص است . خمينى ، روح الله ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 1 ، ص ( 99 - 96 ) . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 21 . وضع ضماير غايب موضوع له ضماير غايب اصوليون درباره وضع ضماير غايب دو ديدگاه دارند : أ ) مشهور معتقدند ضماير غايب براى اشاره به غايب و يا به چيزى كه به منزله غايب است ، وضع شده است . در اين مورد هم دو نظريه وجود دارد : 1 . ضماير غايب براى ايجاد نفس اشاره وضع شده است ؛ . « 1 * » 2 . ضماير غايب براى ايجاد معناى اشاره وضع شده است . « 2 * » ب ) برخى ديگر از اصولىها معتقدند ضمير غايب بر اشاره دلالت نمىكند . « 3 * » وضع ضماير متكلم معنا و چگونگى وضع ضماير متكلم درباره وضع ضماير متكلم دو ديدگاه وجود دارد : 1 . مشهور اصولىها معتقدند ضماير متكلم براى نفس متكلم خارجى كه هويت جزئى دارد ، وضع شده است ، بنابراين ديدگاه ، وضع ضماير متكلم از نوع وضع عام و موضوع له خاص است . در كتاب « مناهج الاصول » آمده است : « ضمير المتكلم موضوع لنفس المتكلم بهويته الجزئية » . « 1 - » 2 . مرحوم « آخوند » معتقد است ضماير متكلم براى معنا وضع شده است ، نه فرد خارجى . بنابراين ديدگاه ، وضع عام و موضوع له نيز عام است . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 91 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 56 . وضع ضماير مخاطب معنا و چگونگى وضع ضماير مخاطب درباره وضع ضماير مخاطب دو ديدگاه وجود دارد : 1 . مشهور اصولىها كه معتقدند ضماير مخاطب براى نفس مخاطب خارجى كه هويت جزئى دارد ، وضع شده است . بنا بر اين ديدگاه ، وضع عام و موضوع له خاص است . 2 . برخى ديگر معتقدند ضماير مخاطب براى معنا وضع شده است نه فرد خارجى . بنابراين ديدگاه ، وضع عام و موضوع له نيز عام مىباشد . در كتاب « انوار الاصول » از قول مرحوم « آخوند » آمده است : « انها على قسمين فبعضها وضع ليشار به الى معنى و هى الضمائر الغائبة » . « 1 * * » خمينى ، روح الله ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 1 ، ص 98 . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 91 . وضع عام تصور معناى كلّى توسط واضع هنگام وضع وضع عام ، عبارت است از تصور معناى كلى در هنگام وضع از سوى واضع ، مانند تصور معناى كلى انسان حيوان ناطق در هنگام وضع لفظ « انسان » براى آن . در كتاب « محاضرات فى اصول الفقه » آمده است : « و هو ان يتصور الواضع المعنى الكلى حين الوضع فيضع اللفظ بازائه . . . » . « 1 * * * »

--> ( 1 ) . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 91 . ( 2 و 3 ) . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 57 . ( 1 * ) خمينى ، روح الله ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 1 ، ص 96 . ( 2 * ) خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 90 . ( 3 * ) مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 57 . ( 1 - ) . خمينى ، روح الله ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 1 ، ص 98 . ( 1 * * ) . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 56 . ( 1 * * * ) . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 49 .